Çalıştay çalışmaları ayrıntılarıyla henüz yayınlanmadı. Ayrıntılar, sadece bu çalıştaylara katılan katılımcıların belleklerinde şekil buldu ve sadece katılımcılar bilgi ve fikir sahibi oldular. Gerçi henüz kamuoyuna bütünüyle sunulmamış bir “ön rapor” oluşturulmuştur ama bu ön raporda, çalıştaylarda konuşulan ve üzerinde anlaşma sağlanan birçok konu dile gelmemiş/getirilmemiştir.

Kamuoyu bu çalışmalar konusunda bölük pörçük bilgi sahibi oldu. Çoğunlukla da bu bölük pörçük bilgiler yanlış fikirler doğurdu. Bu anlamda Çalıştayı bütünüyle ve doğru olarak değerlendirebilmek için, çalışmaların yazılı olarak yayınlanması gerekmektedir.

Ancak, Alevî kamuoyunda eleştiri ve fikir açıklamalarına yol açan bazı “kaygı”ların dolaştığı da yadsınamaz. Bu eleştirel kaygıların başında da “asimilasyon” olasılığı geniş yer tutmaktadır. Asimilasyon 1000 yıllık tarihi süreç içinde her dönemde yapılmış, yapılmaya çalışılmış, belli ölçülerde de başarılı olmuştur. Fakat Çalıştayı bütünüyle bu perspektiften görmemiz ve değerlendirmemiz de insafsızlık olacağı gibi, yanlış sonuçlar da doğuracaktır. Tüm eksikliklerine, tüm yanlışlıklarına rağmen “iyi niyet” oluşumunun sağlanması ve ana sorunların ortaya çıkarılması bile, başlı başına bir kazançtır. Sonuçta, Devlet ile Alevî toplumu aynı masa çevresinde sorunları irdelemiş, elden geldiğince çözümler üretmeye çalışmıştır. Çözümler yeterlidir ya da değildir tartışması da yapılabilir ama bugün için bunu tartışmak yerine, eksikliklerin ve önem verilmeyen çarpıcı noktaların işaret edilmesi yeterli olacaktır.

Alevî kamuoyunda en çok huzursuzluk ve kaygı yaratan “asimilasyon” tehlikesi, bugüne kadar devleti idare edenlerin ve bir takım kurum ve kuruluşların yarattığı –bir ölçüde de başarılı oldukları- tehlikelerden daha büyük ve vahim değildir. Örneğin, birçok Alevî köyüne bazı devlet organlarının dayatması ve baskısı sonucunda “camiler” yapılmış ya da yaptırılmıştır. İlk anda bu camilerin yıllarca kapısı açılmazken son dönemlerde cemaatleri oluşmaya başladığı görünen bir gerçektir. Eğer gerekli önlem alınmaz ise gelecekte bu köylerin tamamıyla asimile olacağını söylemek kehânet değildir. Asimilasyon konuşuluyor ve önemseniyorsa, işte en iyi asimile çalışması örneği budur. Benim köyüm, tamamı Alevî insanlardan oluşmasına ve beş yüz yıllık tarihinde cemevi dışında ibadet yapmamasına karşın, 1980’li yıllar sonunda tüm karşı çıkmalara –bu karşı çıkışlar maalesef çok zayıf kalmış, yeterli kamuoyu yaratamamıştır- rağmen bir cami yapılmıştır. Henüz cemaati oluşmamakla birlikte, merkezi sistemle günde beş vakit ezan okunarak, ramazanda vaazlar hapörlerlerden yayınlanarak, özendirilerek, ticari kaygılar kaşınarak, aşağılanma duyguları ön plana çıkarılarak vs. nedenlerle bir asimile bombardımanı altındadır.

Sünni kurumlarının ve bazı yazar-çizer takımının dile getirdiği bir sakınca (!) da “bir dinin bir tek mâbedi olur, müslümanın mâbedi de camidir; o halde cemevi ibadethane ya da mâbet sayılamaz” öngörüsüdür. Oysa ki, İslam’da (Kur’an’da) belirtilen mâbet, “mescit”tir. İbadet yapılan yer mescit olarak tanımlanır ve algılanır. Bu tertipten bakıldığında, cemevi de mescit niteliğindedir. Ancak içinde yapılan ibadet şekli camide yapılan ibadet şeklinden farklıdır. Fakat sonuçta her iki mâbette de yapılan şey ibadettir. Peygamber döneminde mescit, sadece ibadet edilen yer değil, ülke sorunlarının tartışıldığı, çözüme kavuşturulduğu ve artan zamanda da ibadet edilen yerdir. Bugün hangi cami bu tür bir işlevi yükleniyor ve yerine getiriyor? Oysa cemevinde, köyün veya toplumun birçok sorunu konuşulur, tartışılır ve çözüme kavuşturulur; insanlar arası ilişkilerde karşılaşılan güçlükler giderilerek toplumsal barışa katkı sağlanır; aynı zamanda da ibadet edilir. Bu açıdan bakıldığında cemevi, mescit tanımlamasına daha yakın ve yatkındır. Kaldı ki, dinde, belli kalıplar içinde ibadet mekânı da yoktur. İbadet mekânlarının şeklini ve işlevini gelenekler ve içinde bulunulan bazı şartlar belirler/belirlemiştir. Alevî toplumunun ibadet mekânının adı da cemevi’dir.

 

Muharrem ERCAN

Cemal ŞENER

M. CEMİL KILIÇ

Rıza Zelyut

Yeni Anayasada Diyanetin durumu ne olmalıdır?

Her dinsel anlayışa açık hale getirilmelidir
Mevcut haliyle kalmalıdır
Diyanet kaldırılmalı, dinsel alan özerkleşmelidir